Rondreis Rome 2008

Een reis naar Rome
in het voetspoor van Martin Luther

Van 26 april tot en met 3 mei 2008 waren we met 45 gemeenteleden en een aantal gasten op weg naar Rome. Bij de korte mette om 6.45 uur in de Andreaskerk, op de dag van vertrek, realiseerden we ons al dat het op-reis-zijn een eerste doel is. Rome het tweede. Een echt reisverslag kunt u later op vragen bij de reiscommissie. Die bestond uit Mies Langelaar en Hoyk Schuil, die ik tevens op deze plaats van harte dank voor alle support en voorbereidingen etc etc.
Luther reisde vanwege ordensaangelegenheden naar Rome (1510–1511). De door hem gevolgde pelgrimsroute laat zich gedeeltelijk traceren: in het huidige Duitsland ondermeer via Ulm en Augsburg en in Italië langs Florence en Siena met als einddoel: Roma. Zijn heen- en terugreis hebben we als het ware samen genomen tot een route omdat we terug vlogen. En dan word je je gelijk van afstanden weer wat meer bewust. Waar je dagen over deed om aan kilometers te overbruggen met een bus, dat doe je met het vliegtuig in twee uur en vijf minuten. Laat staan dat je liep, zoals Luther.
Omdat we te veel aan prachtige zaken tegen kwamen op onze reis en in Rome moesten we ons beperken: we keken met name rond bij die zaken die de erfenis van zijn tijd waren.
De eerste dag reden we ruim 700 kilometer en daar mee zaten we meteen in Beieren. De enige echte stop die we maakten die met het thema van de reis verbonden was was de Ulmer Munster (de Protestante dom van Ulm met de hoogste kerktoren ter wereld). In 1530, het jaar van de Confessio van Augsburg (die stad ligt niet ver van Ulm!), ging de gemeente reeds over tot de protestantse stroming. Volgens Luther was deze kerk veel te groot om als goede preekkerk te kunnen fungeren. Op zondag bezochten we Augsburg. In de Annakirche woonden we een dienst bij, met een gelegenheidscantorij met dezelfde noten op haar zang als onze cantorijen! In deze Stad der Renaissance en Reformatie (1530 Augsburger Bekenntnis, 1555 Augsburger Religionsfriede) was meer dan voldoende te bezoeken! De meesten bezochten ook de Fuggerei. Deze instelling werd gezien als een stad in de stad, en deze wordt ook nu nog bestuurd door de Fürstlich und Gräflich Fuggerschen Stiftungen. Jakob Fugger de Rijke stichtte in 1516 met zijn broers de oudste sociale woningbouw in de wereld die heden ten dage nog bewoont wordt. Een sociale wereldlijke opvang voor behoeftige, en buiten de eigen schuld in nood geraakte Augsburgers. Het complex omvat 67 huizen met daarin 147 woningen, een kerk een bron (fontein). Daarna reden we door naar de Brenner pas over prachtige en niet eens zo heel ‘enge’ bruggen! Diner en overnachting waren in Matrei am Brenner. ’s Nachts vroor het nét niet.
Tijdens de wat langere delen onderweg vertelden naast ondergetekende oa Mies Langelaar en Erna van Wijngaarden over thema’s met de reis verbonden (bijvoorbeeld Augustinus, de kloosterheilige van Martin Luther) of de te bezoeken plaatsen en kerken.
In Verona konden de jassen uit en de terrassen bezocht worden, uiteraard na een rondwandeling door de stad die prachtig is gelegen aan de Adige. St. Zeno, een plaatselijke heilige, heeft daar een kerk die zich wel iets kon meten met de St Pieter in Rome ten tijde van Luther, voordat er daar een nieuwe verscheen. Na de aflaten…. In deze stad was ook het op twee na grootste amfitheater ter wereld, bekend van het wereldberoemde operafestival, de moeite waard. Het (vermeende) balkon van Romeo en Juliette was wat toeristischer …
Via Noord Toscane reden we door naar Montecatini Terme, een mondain kuuroord op ongeveer 50 kilometer afstand van Florence.
En toen Florence! Na toelichtingen van Mies de Vries-Langelaar maakten we in groepen een stadswandeling. Dom, het Baptisterium en de Ponte Vecchio en heel veel andere bezienswaardigheden (Ufficie , beelden van Michelangelo in de Medici-kapel, Santa Croce maar ook grote vleeshallen etc., etc.) waren prachtig, ondanks regen die ons allen deze morgen wat hinderde. Omdat mijn rode tulp, als herkenningspunt voor de groep, niet opviel onder mijn paraplu kreeg ik via wat ruilen een citroengele paraplu. Dat viel wél op in combinatie met mijn witte regenjack: ongewild was ik zo in de pauselijke kleuren gehuld…. Theologisch gezien zal Luther zeker aan het Concilie van Florence gedacht hebben toen hij deze stad bezocht. Die kerkvergadering vond plaats in het jaar 1430 en stelde ondermeer het aantal sacramenten der (rooms-katholieke) kerk -definitief- vast op zeven: doop, vormsel, biecht, eucharistie, huwelijk, priesterwijding en ziekenzalving. Hiertegen had Luther later (samen met anderen) het reformatorisch protest dat alleen de in de bijbel genoemde sacramenten, als door de Heer zelf ingesteld, de echte sacramenten waren (doop, biecht –sleutelambt- en avondmaal). In de protesten tegen deze denktrend (maar ook tav aflaten, tegen de macht van de paus etc.) verzocht Luther om een nieuw concilie. Dat kwam er in 1545-1563 in Trente (de stad waar hij op de terugreis van zijn Romereis langskwam). Echter, de RK legde nu nog meer dan te voren nadruk op haar leer met de centrale plaats voor de Paus en de zeven sacramenten, een begin van de contrareformatie was geboren.
Aan het einde van de middag keerden we naar ons hotel terug zoals we kwamen, per trein! Voor een diner in ons hotel in Montecatini.
Op de laatste 300 kilometer die ons van Rome scheidden maakten we twee stops:
San Gimignano een kleine stad, die groeide en welvarend werd tijdens de Middeleeuwen, mede dankzij de ligging aan de Via Francigena, de handels- en pelgrimsroute die wij volgden. Bekend is deze stad ook vanwege de hoge torens die de rijke families bouwden voor prestige en verdediging. We bezochten evenals Luther de Chiesa San Agostino. De bouw begon in 1280 en werd voltooid in 1298. Prior Fra Domenico Strambi bouwde het bijbehorende klooster in de tweede helft van de 15e eeuw. Dus ten tijde van Luther zag het meeste er al zo uit als wij het zagen. Het interieur wordt sindsdien deels gedomineerd wordt door 17 eeuwse schilderingen Het leven van St Augustinus (rond het hoogaltaar). Dat is van de hand van Benozzo Gozzoli (hij schilderde ze tussen 1463 en 1467), ruim veertig jaar voordat Luther door deze streken trok.
Daarna Siena. Bekend is het prachtige historische centrum met als middelpunt de Piazza del Campo. Het beroemde schelpvormige plein waar ’s zomers paardenraces worden gehouden. Aan het Piazza del Duomo ligt de Duomo (12e-14e eeuw), een van de beste voorbeelden van de Gotiek in Italië maar ook o.a. het 14e eeuwse Baptisterium. Aan het einde van de middag bereikten we Rome. Vlak bij het pauselijke buitenverblijf overnachtten we driemaal. De eerste avond (Koninginnedag!) dronken we –in het oranje gekleed- oranjebitter na het Wilhelmus gespeeld op een oranje trompet!
Na een vroeg ontbijt reden we naar de binnenstad van Rome. Het eerste bezoek was aan de St. Maria del Popolo waar Luther tijdens zijn Romeverblijf verbleef. Op de gevel na ademt deze kerk nog behoorlijk de sfeer van de tijd van Luther, die er zelfs nog de mis las! De oude Santa Maria del Popolo werd opnieuw vormgegeven door Baccio Pontelli en Andrea Bregno in 1472-1477, met als doel een uitstekend voorbeeld te tonen van de Italiaanse renaissancistische architectuur. In deze stijl kende Luther, die er logeerde in het Augustijner heremieten klooster ernaast, hem terwijl hij in deze kerk de mis las. In 1655-60 werd de façade vervangen door Gian Lorenzo op verzoek van Paus Alexander VII om de kerk meer een barok uiterlijk te geven. Via de Fontanella del Facchino een vermeend Lutherportret liepen we naar het Piazza Venezia , onze gids ontmoetten we voor de grote deur van het Palazzo Venezia aldaar. We wandelden daar rustig heen en verbaasden ons over de rust op deze hemelvaartsdag, dat zou een dag later wel anders zijn! De wandeling leidde langs de Romeinse Fora en het Colosseum. Na de lunch koos men eigen paden, langs de pauselijke universiteit, de banden van Sint Petrus etc etc.
Vrijdag. Al om 6:45 uur vertrokken we uit het hotel en bezochten we de St. Pieter. Nu hoefden we maar 20 minuten te wachten. Toen we er weer uit kwamen was de wachttijd ruim drie uur…. We bezochten deze kerk op eigen gelegenheid en zagen we o.a. de Heilige Deur, de Pièta van Michelangelo (die ook al stond in de “oude Sint Pieter” zoals Luther die nog bezocht), de beelden van Andreas en Veronica alsook de toegang tot de crypte onder het pauselijk altaar. Bovendien is bijzonder te zien dat Johannes XIII weer te zien is, hij ligt in een glazen sarcofaag opgebaard. Ook beklommen enigen de koepel, of werd afgedaald naar de crypte met o.a. de graven van enige Pausen.
Omdat e.e.a. met de gids misgegaan was liepen we letterlijk en figuurlijk op eigen benen door de stad (de meesten liepen daarna ook wel op hun laatste benen…). We noemen hier slechts enkele hoogtepunten, zoals het Piazza Navona. De St. Maria dell’Anima met het graf van Paus Adrianus de VI –1522-1523-, de enige Nederlandse paus, die bovendien ten tijde van Luther leefde, was wegens restauratie gesloten.
Verder wandelend kwamen we in het Pantheon en de St. Maria sopra Minerva die niet alleen bekend staat vanwege belangrijke kunst, maar ook vanwege o.a. de graven van enige pausen die ten tijd van Luther hun pontificaat hadden : Leo X -die Luther die bul zond!-(1512-1521) en Clemens XII (1523-1534) . En via de Trevi-fontein eindigden we bij de Spaanse trappen,waarna ieder zijns of haars weegs ging.
Deze avond vond het afscheidsdiner plaats in restaurant Toni. Het drie-gangenmenu met wijn-arrangement, besloot samen met attente bijdragen uit de groep, op een aangename, typisch Italiaanse wijze de reis.
Via een van de vliegvelden van Rome: Leonardo da Vinci (beter bekend als Fiumicino) vlogen we terug. Rechtstreeks naar Rotterdam, waar bijna twintig mensen uit de gemeente ons verwelkomden. Dit was inclusief de kosteres die bij het vertrek een groepsfoto maakte en nu de afdrukken bij zich had! Het was geweldig zo weer thuis te komen, met de gehele groep (met hulde aan de kinderen!!) weer gezond aan de grond van de luchthaven én: met een rugzak vol mooie herinneringen; een reis om met dankbaarheid op terug te zien!