Cultuur en de Andreaskerk

Kunst

De Andreaskerk en de Rotterdamse kunstenaar Ger van Iersel

Wij zien dat Van Iersel geen loopje met de kunst nam terwille van de opdracht. Het ontwerp is ernstig en onvervaard modern; het ontvouwt geen plechtig prentenboek, maar poogt, in de taal van nu, te belijden wat voor de gemeenschap der Christenen het enige tijdloze en de enige zin van deze wereld is.

In elk opzicht is Ger van Iersel geslaagd. Hij heeft zijn idee inderdaad tot schilderkunstige schoonheid uitgewerkt. Bijvoorbeeld:

De gebrandschilderde vensters, uitgevoerd door de Firma Heetman

De eerste stelt Jacobs worsteling voor (Genesis 32: 22-32). Het is geplaatst aan de noordkant, met koeler licht: de nachtzijde. Naast dit venster staat de preekstoel.

Dit venster is in de zuidkant geplaatst, de warmere kleur. Het stelt de Doop in de Jordaan voor.

Het gezangbord. Een speelse versiering aanbidding en lofzegging. De gehele schepping: mens en dier juicht Gode ter eer.

De consistoriekamer. Een muurschildering; Oude vormen in een nieuwe vertaling. Links is de uitwijzing uit het paradijs; vol van ongastvrijheid, Midden na deze macabere sfeer rijst de Christus omhoog. De grafdoek ontvalt hem en hij laat zich optrekken tot het licht. Rechts een grote tafel, waarop brood, beker en kandelaar: wij vieren de toekomst in het geloof in het avondmaal.

De kerkzaal met een vloer naar beneden afdalend richting het liturgisch centrum en op het laagste punt het doopvont

Ook zijn in de kerk mozaïeken van ds. J. Meijer

Liturgisch vaatwerk

In de kluizen van de Lutherse Gemeente bevinden zich diverse avondmaalsstellen, doopbekkens en doopkannen, kandelaars en borden.

Het merendeel is zilver (er is ook wat tin bij en er zijn ook pleet schalen en persoonsbekertjes) en dateert voornamelijk uit de tijd van de kerk aan de Wolfshoek. Ook zijn er voorwerpen van de gesloten Lutherkapel in West. Een avondmaalstel uit de voormalige kerk te Rotterdam Zuid, de Vaste Burchtkerk, is er niet meer. Dit werd later aan een gemeente in Zuid-Afrika geschonken.

Bijzonder is dat de wijnkan uit de in 1953 opgeheven gemeente Brielle-Hellevoetsluis zich in deze kluizen bleek te bevinden.

Alles beschrijven kan niet, we bekijken de meest opvallende zilveren voorwerpen die bijna allen door Rotterdamse zilversmeden vervaardigd werden.

Doop-zilver

Doopkan

In 1870 wordt er een schenkkan waarvan het deksel met een bloemknop gesierd is geschonken. De binnenzijde van de deksel heeft een inscriptie die bestaat uit een datum 10 november 1870 en de naam H.H.W. Maasz. Deze kan is vervaardigd in 1868 in het atelier van P. Zöllner & W.N. Beijder te Rotterdam. Deze zilversmid werd in Rotterdam gedoopt op 14 oktober 1806 en hij huwde Petronella Beyderwellen. In zijn zaak met de naam "Zöllner en Beyderwellen", aan de Linker Rottekade, werd veel zilverwerk in gemaakt in de Louis XV-stijl zoals ook in Museum Boijmans van Beuningen te zien is.

Doopbekkens

In de loop der jaren kreeg de gemeente enige doopbekkens in haar bezit. Een tafelmodel heeft een vergulde binnenzijde en het deksel heeft een greep in de vorm van een zwemmende zwaan. De merken staan voor A.J. Hombergen, Breda en de jaarletter 1870.

En andere — geschulpte — doopschaal met ebbenhouten knop op het deksel was in gebruik in de Lutherkapel. Deze werd vervaardigd in 1931 door de fa H.M. Mansvelt te Rotterdam. De firma Mansvelt was aan het einde van de 19^e eeuw gevestigd aan de Oppert. Zij was destijds opgericht door Marius Mansvelt die op 29 oktober 1885 te Hillegersberg huwde met Maria E.A. Diederik. Hun zoon zette later de zaak voort en is de vakman die deze scaahl maakte. De zaak bevond zich rond de tijd van de vervaardiging van de objecten die de Lutherse gemeente in haar bezit kreeg, dus rond 1930, inmiddels aan de Prinsenstraat.

Avondmaalszilver

Ouwelschalen/Tazza's

Van het eerste exemplaar zegt de rondlopende gravering in de schaal zelf: Vereert door Johannes de Jong als ouderling Ao 1716. In het midden is een duif afgebeeld die sterk aan het (tweede) zegel doet denken met eronder een banderol met de tekst `Pax vobis'. Deze tazza werd vervaardigd te Rotterdam, mogelijk door Hendrik van Beest een jaar kan daar niet aan verbonden worden. Rond de naam en de naamgenoot van Hendrik van Beest zijn verschillende en soms controversiële gegevens bekend. Aangenomen wordt dat de man die dit werk maakte in 1680 geboren was en gehuwd was met Wilhelmina van den Heuvel. Hij woonde aan de Delftsevaart de Krattenbrug. Naast goud- en zilversmid was hij ook kashouder en juwelier. Hij overleed in1772.

Een tweetal andere tazza's draagt een andere tijdsaanduidingen. Zij dateren waarschijnlijk uit 1736. Ook hier zijn (evenals de bovengenoemde duif en de ook weer aanwezige banderol) in de schaal gravures opgenomen:

De een geeft: Vereerd door Cornelia van Hensbergen Wed. van Gerrit Van Brakel A^o 1736. Deze is bijna 17 cm hoog en wordt ook toegeschreven aan Hendrik van Beest te Rotterdam en de jaarletter doet 1735 (anderen zeggen 1716) vermoeden. De ander: Gelateerd door Walraven Schreuder A= 1736. Dit object is 22 cm hoog en maakte deel uit van een tweetal waarvan het andere exemplaar in 1990 gestolen is. Deze tazza werd vervaardigd door Hendrik van Beest te Rotterdam in 1736.

Avondmaalsschotel en -borden

De avondmaalsschotel dateert uit 1859 en van de twee borden dateert er een uit 1859 en een uit 1870 uit is zilveren exemplaren. Deze werden allen gemaakt door de eerder genoemde fa P. Zöllner & W.N. Beijder te Rotterdam.

Wijnkannen

Er is een kleine kan met op de voet het opschrift: Lutherse Gemeente van Hellvoetsluis Ao 1802. Het is zeer waarschijnlijk dat Hendrik Vrijman uit Rotterdam deze kan in 1802 zijn atelier liet vormen. Van deze zilversmid weten we dat hij uit Den Haag afkomstig was en in 1813 overleed.

Opvallender is een grote kan waarvan het handvat met wijnranken en het deksel met een druiventros versierd is. De buik heeft geciseleerde medaillons. Als de voorganger rechtshandig is heeft die het zicht op het medaillon met de tekst Aangeboden 19 December 1858 , de gemeente heeft het zicht op het tekstvlak: Verkondigt den dood des Heeren totdat Hij komt. 1 Cor 11: 26b. De jaarletter ontbreekt maar het opschrift helpt bij de benadering van het fabricagejaar. De kan draagt het teken van de ons inmiddels bekende P. Zöllner en W.N. Beijder uit Rotterdam. Deze kan is een geschenk van ds J.H. Brandes en zijn leerlingen en werd op de genoemde datum voor het eerst gebruikt.

Een andere avondmaalskan waarvan het deksel (met ebbenhouten knop) de jaarletter van 1930 en de kan van een jaar later draagt, komt in ontwerpstijl en uitvoering overeen met het eerder beschreven doopbekken. Hoewel het meesterteken ontbreekt is deze kan vanwege deze gelijkenis toegeschreven aan de fa H.M. Mansvelt te Rotterdam. Zij was in gebruik in de Lutherkapel.

Wijnbekers

Het eerste een twee-tal is, hoewel de formaten prachtig overeenkomen, verschillend gedecoreerd en is rond 1850 te dateren.

Midden op de eerste beker staat gegraveerd: Ter Gedachtenis der vijftigjarige gang aan de tafel des Heeren op den 1s Paaschdag 1848 in de Evang.Luth. Gemeente te Rotterdam. (Met de naam waarvan ik denk dat de initialen luiden:) I.E.I. Feldhusen.

Het zilverteken van de Rotterdammers J. Lang en C. Koops en de jaarletter 1848 tonen de artistieke herkomst. Dit atelier bevond zich aan de Mannenlaan (Generaal van der Heydenstraat). Toen in 1864 Lang geen partner meer was werd dit atelier bekend onder de naam Koops & Zoon.

Twee jaar later werd er weer een beker geschonken. Op deze beker treffen we een medaillon aan -met een omlijsting van een soort rocailles- waaronder een zwaan gegraveerd is. In dat medaillon lezen we: Ten Geschenke gegeven aan de Evang.-Luth. Gemeente te Rotterdam door E.J. Besler 1850. De jaarletter is 1850 en verder vinden we ook hier het teken van de ons bekende P. Zöllner & W.N. Beijder uit Rotterdam.

Vier andere bekers blijken bij elkaar te horen: zij dragen allen het teken van P. Zöllner & W.N. Beijder uit Rotterdam en dezelfde jaarletter: 1858.

Zij passen in vormgeving en datering uitstekend bij de grote wijnkan terwijl echter ook de thematiek van de -veel oudere- ouwelschalen terugkomt: de duif die aan het zegel doet denken samen met de banderol met de tekst `Pax vobis'. Het onderscheid wordt getoond door de verschillende gegraveerde teksten:

• De gezegende kelk is die niet de gemeenschap met Christus bloed? 1 Cor. 10.16a.
• Wie Christus geest niet heeft, die is de zijne niet Rom 8:9b.
• Wanneer ik verhoogd zal zijn van de aarde zal ik ze allen tot mij trekken Joh. 12: 32.
• De kelk is het Nieuwe Verbond in mijn bloed dat voor u vergoten wordt Luc 22: 20b.

Diversen

Kandelaars

Twee kandelaars van mogelijk Duitse makelij rond 1886.

Vaas

Een strakke vrij hoge vaas Koninklijke Begeer b.v. te Voorschoten / Zoetermeer met de jaarletter 1947.