Mozaïeken

Mozaïeken in de Andreaskerk I

In de stad Rotterdam, de enige grote stad in Nederland zonder een Raad van kerken is oecumene een lastig woord om daar een plaatselijke invulling bij te geven. Rond enkele binnenstadskerken zijn er netwerken, alsook theologenlunches en bijvoorbeeld de Yom HaShoa-diensten. Maar een oecumenische organisatie die landelijk en internationaal zusterorganisaties heeft kennen we niet. Misschien is de oecumene wel anders in Rotterdam, zoals om ons heen in het prettige zeemanskerkenoverleg en niet te vergeten met de Deutsche Gemeinde. Oecumene gaat verder dan alleen de kerken van eigen protestante kerkelijke aftakkingen, zoals we met de Bergsingelkerk vieren. Het gaat zelfs verder dan landsgrenzen. Maar hoe doe je dat? Deze maand ontvangen we (zie verderop) afgevaardigden uit Duitsland, mogelijk dat we het hen kunnen voorleggen als gespreksonderwerp

De lutherse wereldfederatie zoekt de laatste jaren hoe zij zelf al een gemeenschap van kerken kan zijn. Laten we eens bij de organisatorische insteken stilstaan. In dat gemeenschappelijke voor de lutherse kerken zit veel waardevols: groot of klein, arm of rijk, dat mag dan als je het over kerkelijke, gelovige zaken hebt niet meer gelden. Dat is een winst waarmee bijvoorbeeld koloniale verhoudingen voorgoed tot het verleden behoren. Een model dus voor kerken wereldwijd op basis van ene verbluffend eenvoudig model. Net als in een gemeente gemeenteleden samen komen, eigenlijk is het niet anders.

Met Pinksteren (lees Handelingen) had men nog geen kerk voor ogen. Wel was ieder- in de eigen taal nota bene- aangesproken. Maar hoe ben je dan een huis met elkaar?

Oecumene is afgeleid van een Grieks woord waar ook economie vanaf geleid is. Dat geeft te denken! Waar je samen goed een huishouden kunt voeren is een goede saamhorigheid, een goede oecumene!

Oecumene zou strikt gezien niet nodig zijn geweest als de kerk ongedeeld was gebleven, maar helaas is dat al zo’n duizend jaar niet meer het geval. Daarbij komt het beeld van de kerk als schip, wat men vooral toen ook al kende, misschien als een bemoediging en spiegel inéén: Dat we nu dat we allen op de goede stroom zitten? Ook in het Rotterdamse? Op een schip komt het ook op goede samenwerking en verhoudingen aan, vooral als er woelige baren of nauwelijks wind is. Het mozaïek van ds. Meijer, dat niet in de kerk hangt maar zich in de archieven bevindt heeft aspecten oecumene (als kerkgrensoverschrijdend geloven) én het schip der kerk (als model voor kerkelijke organisaties) bijeen gebracht. Als we dan even over grenzen van kerken en tradities heen kijken pas hierbij prachtig het (enige) lied van Zwingli dat in ons liedboek opgenomen is. Het is een tijdsdocumentje uit de eeuw van de Reformatie, waar men nog veel militanter dacht. Maar het stijgt wel uit boven hokjesgeest. Een mooi lied voor de hedendaagse oecumene van de vloot aan kerken van na 2000.

1 Heer, stuur zelf het schip der kerk.
Sterk is wind en tegenstroom
en dat vindt de vijand schoon,
die spot
met U en uw gebod.

2 God, houd zelf uw naam in eer.
Weer met macht de wolf die snood
in de nacht uw schapen doodt.
Vergaar
uw kudde bij elkaar.

3 Help dat hoogmoed ons niet scheidt.
Leid ons naar elkander heen,
maak ons waar en maak ons één:
dan stijgt
een lied dat nooit meer zwijgt.


Liedboek voor de Kerken 1973

Martin L. van Wijngaarden

Mozaïeken in de Andreaskerk II

Dolfijnen bekijken kan een leuke zomerbezigheid zijn, hetzij in Harderwijk hetzij bijvoorbeeld in de Middellandse zee. Ook in de kunst, ons mozaïek staat niet geïsoleerd in een traditie, komt een dolfijn vaak voor. In Frankrijk met name als een oud heerserssymbool (dit vanwege het franse woord Dauphin, dat zowel dolfijn als kroonprins betekent). Een dier met koninklijke allure dus. In Romeinse opgravingen, zoals badhuizen, zien we ook dergelijke vissen afgebeeld, vaak ook in de omgeving van de zeegod. De dolfijn zou bij extreme weersomstandigheden op zee de schepen behulpzaam zijn door de ankers weer aan de grond te vast te maken. En als het dan toch mis ging met het schip, dan bracht hij alsnog de opvarenden veilig aan land. Ook gold de dolfijn als model, als voorbeeld, voor hoe ouders hun kinderen (dienen te) begeleiden. Maar christelijk bezien zijn dergelijke betekenissen ook terug te lezen. Het lijkt wel alsof al dit soort aspecten opeengestapeld zijn. Zo ook in ons mozaïek: het anker staat voor de kerk, de dolfijnen wijzen op Christus als verlosser. En dan is de vis een beeld voor Christus geworden als degene die ons begeleidt: niet als ouder die opvoedt, maar als Redder die ons naar de verlossingen brengt. Het woord ‘iungit’ is mij in deze toepassing niet geheel helder. We kennen het onder andere uit de theologie van Thomas van Aquino, maar die zal toch niet geciteerd worden aan de wand van een lutherse kerk? En het is ook geen weggelopen deel van een naam van een studentenvereniging, ook zij zijn immers vaak onder een vlag met elkaar verbonden… Het woord betekent ‘hij verbindt’. Misschien moeten we het met Christus centraal gedacht ook maar heel letterlijk lezen en direct aan de betekenis van de afbeeldingen koppelen: “Hij verbindt”! Bij een anker is dat verbindend principe logisch en ten aanzien van Christus is het meer overdrachtelijk: We weten ons in zijn leven en opstanding met Hem verbonden. Zo begint de boodschap van het mozaïek meer te leven. Dergelijke beelden gaan soms extra voor ons leven als we in de zeemanskerkendienst ter gelegenheid van Hervormingdag graag uit lied 467 zingen. De Engelse aanduiding voor deze melodie is Melita. En dat is ook niet voor niets, dit is de oude naam voor Malta, het eiland waar Paulus in de buurt schipbreuk leed. Hij kwam als opvarende toch veilig aan land al schrijft hij niet over dolfijnen maar over planken en wrakhout (Handelingen 27: 44). Zo grijpen opeens vele gedachten en beelden ineen. We snappen nu door de beeldtaal waarom de oceaan daar als grondeloos bezongen wordt: Christus daarentegen zorgt voor en vaste band. O eeuwge Vader, sterk in macht, wiens arm betoomt der baren kracht, die wijst de grondlooz' oceaan de hem gestelde perken aan, o wil verhoren onze beê voor hen die zijn in nood op zee! In geloof zijn wij dan ook weer verbonden in deze gezongen bede. Zo verbindt Christus mensen, Iungit!
Martin L. van Wijngaarden